Czeski a może Serbski? – opinia studentki Slawistyki

Cyryl i Metody | Autor: Jan Matejko | Źródło: Wikipedia

Nauka języka słowiańskiego

Myślę, że dla części osób może wydawać się atrakcyjne nauczyć się języka z tej samej rodziny językowej, jak nasz język polski😊 Może to kwestia chęci zrozumienia sąsiada, wakacje, a może wydaje się to po prostu łatwe, ale czy tak jest? Zdradzę odpowiedź — niekoniecznie! Właśnie przez podobieństwo języków może być ciężej. Podobne słowa, odmiana, konstrukcje, co nie znaczy, że są takie same, chociaż bardzo byśmy chcieli.

Porównajmy to do nauki języka angielskiego. Myli się wam z językiem polskim? Nie chodzi mi o słowa, które zapożyczamy, ale bardziej o to, czy to jak "działa" język polski próbujecie przełożyć na angielski. Myślę, że niektóre elementy mogą się często wkradać, na przykład sposób tworzenia zdań lub ich "melodia", ale same słowa raczej niekoniecznie 😉 Wymowa jest inna, słowa wyewoluowały inaczej, a sama gramatyka w żaden sposób się nie pokrywa. W angielskim jest minimalna odmiana, najczęściej w czasownikach, a z kolei w polskim odmienia się wszystko i od tej odmiany zależy całe znaczenie zdania. Chyba jest różnica między "oddam mu książkę" a "oddam go książce" (o ile tak się da 😵). To, co charakteryzuje języki słowiańskie to rozbudowany system przypadków, który w każdym z naszych języków wygląda inaczej.

Czeski — odmiana

Powróćmy jednak do omawianych języków. Zacznę od języka czeskiego. Jest językiem jednym z najbliższych polskiemu wśród języków słowiańskich. W języku czeskim odmiana może być problematyczna, bo właśnie coś brzmi podobnie, ale nie do końca. Czeski obejmuje wiele wzorów odmian, w ramach których są jeszcze wyjątki. W podręczniku gramatyki opisowej Český jazyk v kostce pro SŠ wymienia się wzory rzeczowników:

• męskie żywotne: pán, muž, předseda, soudce, hajný (odmiana przymiotnikowa, dalej: OP), průvodčí (OP)
• męskie nieżywotne: hrad, stroj
• żeńskie: žena, růže. píseň, kost, hajná (OP), průvodčí (OP)
• nijakie: město, moře, kuře, stavení, vstupné (OP), telecí (OP).

Należy jednak zaznaczyć, że każdy podręcznik może mieć inne wzory odmian, albo nawet niektóre pomijać, na przykład w odmianie żeńskiej te z oznaczeniem OP. Weźmy na tapet "moře" i "kuře". Może wydawać się, że ta sama końcówka to taka sama odmiana, ale nic bardziej mylnego! To, co rozróżnia te słowa to fakt, że odmiana tego drugiego dotyczy tak zwanych "małych zwierząt" (chociaż do tej grupy wkradają się też zdrajcy tacy jak "rajče", czyli pomidor 😉). Oto przykład porównania odmiany w liczbie pojedynczej:

• Mianownik (1. pád) — moře, kuře
• Dopełniacz (2. pád) — moře, kuřete
• Celownik (3. pád) — moři, kuřeti

I tak dalej, i tak dalej. Ciekawych zapraszam na stronę Internetová jazyková příručka, na której znajduje się odmiana wszystkich rzeczowników i przymiotników. Wystarczy je wpisać w pole.

Myślę, że możecie się już też spodziewać dużych różnic w odmianie innych części mowy!

Czeski — słownictwo

Chyba już prawie każdy słyszał, żeby "nie szukać dzieci w sklepie" w Czechach. Poza "šukat" (ruchać) i "sklep" (piwnica) można znaleźć dużo więcej takich słówek, chociaż niekoniecznie w takiej wulgarnej odsłonie. Znane każdemu bohemiście są na pewno:

• jahoda – truskawka
• květen – maj
• křeslo – fotel
• plyn – gaz
• pošel – zdechł

Po więcej przykładów odsyłam na stronę Językowej Siłki 😉

A co z językiem serbskim? — alfabet

W Serbii można spotkać się z serbską cyrylicą lub zapisem łacińskim. Może kusić nauka tylko jednego, łatwiejszej dla nas łaciny, ale niestety trzeba opanować oba. Z tego, co mi wiadomo, to ta cyrylica jest też "ważniejsza".

Wielki reformator języka serbskiego, Vuk Stefanović Karadžić wprowadził kilka znaków wyjątkowych dla serbskiej cyrylicy:

• Ј ј — J j (zapożyczone z łacińskiego zapisu)
• Љ љ — Lj lj
• Њ њ  — Nj nj
• Ћ ћ — Ć ć
• Ђ ђ — Đ đ (jak nasze dź)
• Џ џ — Dž dž (jak nasze dż)

Serbska gramatyka

Tutaj jest już trochę łatwiej. Nie zauważyłam (przynajmniej jeszcze...), żeby gramatyka była jakaś bardzo skomplikowana. Przede wszystkim jest mniej wzorów odmiany. Często wystarczy zapamiętać kilka końcówek. Dla przykładu Miejscownik, w odmianie w liczbie pojedynczej mamy końcówki w odmianach:

• męskiej — u → Jestem w kinie. = Ja sam u bioskopu.
• żeńkiej — i → Jestem w szkole. = Ja sam u školi.
• nijakiej — u → Jestem w teatrze. = Ja sam u pozorištu (zmiana rodzaju!).

Warto nadmienić, że w odmianie czeskiej Miejscownik może być trochę nieregularny. Niby są jakieś tam zasady, ale koniec końców od każdej zasady może być wyjątek i trzeba po prostu każdego słówka się nauczyć z osobna.

No, ale jak zwykle. Nie może być tak dobrze — czasami zdarza się nieregularność, na przykład czasowniki takie jak "być", "iść", "pójść", "odejść" i tak dalej. Prawda jest jednak taka, że wiele innych języków właśnie te same czasowniki odmienia nieregularnie, w tym polski i czeski.

Serbskie słownictwo

Chociaż język serbski naturalnie będzie miał w większości inne słownictwo, ponieważ na ten język wpływały inne kraje, na przykład Turcja (z tego powodu w serbskim, ale też w innych językach bałkańskich można znaleźć wiele słów pochodzenia tureckiego), ale to nie znaczy, że nie zdarzają się "pomyłki" znaczeniowe:

• godina — rok
• jagoda — truskawka (może to my jesteśmy dziwni?)
• brak — małżeństwo
• još — jeszcze

Jest ich pewnie jeszcze wiele 😊

Który będzie lepszy?

Prawa jest taka, że każdemu by się mógł "przydać" inny język. Po serbsku można dogadać się prawie na całych Bałkanach, ponieważ te języki są dość zbliżone, więc jeśli ktoś lubi jeździć w te rejony na wakacje to super opcja 😉 No, ale wiadomo — można też wybrać chorwacki, który nie ma tej nieszczęsnej cyrylicy! Z drugiej strony, dla ambitnych nauka cyrylicy jest dobrą podstawą do nauki innych języków, które nią operują w innych wersjach.

Czy jadąc na wakacje do Czech, czeski jest aż tak bardzo potrzebny? Pewnie nie, ale lepiej się go trochę pouczyć. Lepiej trochę kaleczyć ten język, mówić z pomocą polskiego niż zaczynać gadać z Czechami po angielsku... Przynajmniej ja spotkałam takich, którzy wszystko źle wymawiali i ciężko było ich zrozumieć... W Czechach też pewnie zależy, dokąd jedziemy. W Pradze jest zawsze bardzo dużo obcokrajowców, więc dogadanie się po angielsku jest pewnie łatwiejsze niż w innych miastach.

Ważne, żeby nie brać się za dwa języki naraz. Nauka kilku języków może być kusząca, zwłaszcza, jak w mediach jest masa filmików osób, które uczą się 50 języków i idzie im świetnie. Każdy z nas ma inne predyspozycje i możliwości. Nie każda osoba ma czas w ciągu dnia, żeby oglądać seriale w jakimś języku, potem robić zadania z gramatyki, a później posłuchać audiobooka w danym języku i TO JEST W PORZĄDKU. Wielu może się to później wszystko mieszać (ze mną włącznie).

Moje odczucia

Plusem obu języków jest to, że wiele rzecz wymawia się podobnie. Problem pojawia się w zmiękczeniach takich jak serbskie "Љ", albo czeska para dźwięczności i bezdźwięczności "H — CH".

Muszę też przyznać, że ucząc się dwóch języków słowiańskich mam problem z zapamiętaniem, które słowa są czeskie, a które serbskie. Najgorsze są właśnie takie proste słowa jak cz. "studentka" i serb. "studentkinja". W piśmie nie aż tak, ale podczas wypowiedzi lub rozmowy, co jakiś czas mi się coś pomyli. Ale nawet ucząc się jednego języka może się tak zdarzyć 😜

---------------------------------------------------

Niestety, każdy język to temat rzeka i nie udało mi się wszystkiego w tym blogu zawrzeć. W razie jakichkolwiek pytań, postaram się na wszystkie odpowiedzieć w miarę możliwości 😌